बढ्दो चुनौती र भय सामना गर्दै एसियाली मानवअधिकार रक्षकहरू

काठमाडौं । ०७१ मङ्सिर २० गते

एसियाली मानवअधिकार रक्षकहरूको प्रभावकारी संरक्षणको प्रत्याभूतिका लागि विभिन्न संस्थाहरूले एसिया महादेशका सरकारहरू,राष्ट्रिय, क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूलाई आग्रह गरेको छ । एसियन फोरम फर ह्युमन राइट्स एण्ड डिभेलममेन्ट (फोरम-एसिया) र टास्क फोर्स डिटेनिस अफ फिलिपिन्स तथा फिलिपिन्स अलायन्स अफ ह्यूमन राइट्स एड्भोकेट्सले मङ्सिर २० गते फिलिपिन्सको क्यूजेन सिटीबाट एक संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै त्यस्तो आग्रह गरेको हो । एसियाका २२ राष्ट्रका १५० भन्दा बढी मानवअधिकार रक्षहरू मङ्सिर १७ देखि २० गतेसम्म छैठौं एसिया क्षेत्रीय मानवअधिकार रक्षक मञ्चमा भेला भएका थिए । फोरम एसियाले अर्धवाषिर्क रूपमा आयोजना गर्ने यस भेलाले मानवअधिकार रक्षकहरूका काम र पैरवी छलफलका साथै आफ्ना अनुभव र आफूले सामना गर्ने भयहरू साटासाट गर्ने मञ्च प्रदान गर्छ । कार्यक्रमका अवसरमा एसियाका मानवअधिकार रक्षकहरूको अवस्थाबारे जनचेतना फैलाउन फोरम एसियाले मानवअधिकार रक्षकसम्बन्धी अनलाइन पोर्टलको पनि सुरूवात गरेको थियो । लाकतन्त्रलाई अगाडि बढाउन र दिगोपनका लागि मानवअधिकार रक्षकहरूको महत्वपूर्ण भूमिका हुने भन्दै फोरम एसियाका अध्यक्ष हेन्री तिफाग्नेले उनीहरूले झूठो फौजदारी अभियोगदेखि जबर्जस्ती बेपत्ता र गैरन्यायिक हत्यासम्मका भय र चुनौतीको सामना गर्नुपरेको बताए । राष्ट्रिय, क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रभावकारी संयन्त्रमार्फत एसियामा मानवअधिकार रक्षकहरूको संरक्षणलाई बलियो पार्नु पर्ने आजको आवश्यकता हो, उनले भने। मानवअधिकार रक्षकहरूको अवस्थाबारे राष्ट्रसंघीय विशेष समाधिक्षक माइकल फोर्स्टले कार्यक्रमको उद्घाटनमा एसियाली मानवअधिकार रक्षकहरूमाथि धम्की, आवतजावतमा रोकतोक, दुर्व्यवहार र फौजदारी अभियोग लाग्न सक्ने सम्भावना रहेको बताए । मौलिक स्वतन्त्रताबाट वञ्चित गर्ने यस्ता घटना मानवअधिकार रक्षकहरूलाई बद्नाम गर्नेतर्फकेन्द्रीत रहेकेा उनले बताए ।

एघारौ महिला स्वास्थ्य स्वयमसेविका दिवस

चिलिमे,रसुवा

एघारौं महिला स्वास्थ्य स्वयमसेविका दिवसको अवसरमा सुआहारा कार्यक्रम तथा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको आयोजनामा बिबिध कार्यक्रम सम्पन्न भयो । 

गोल्जङ, गत्लाङ, र चिलिमे गाविसका महिला स्वास्थ्य स्वयमसेविका सहभागि कार्यक्रमा ¥याली तथा सरसफाई कार्यक्रम गरिएको थियो । थाम्बुचेत स्वास्थ्यचौकी तथा गाउँ बरीपरी सरसफाई गरी स्थानीय हिमालयन बृद्धाआश्रमका बृद्धबृद्धाहरूलाई अण्डा , सावुन , नेलकटर, बितरण गरिएको थियो । कार्यक्रममा महिला स्वयमसेविकाहरूको समुहगत हाजिरीजवाफ प्रतियिोगितामा प्रथम, द्धितीय र तृतीय हुनेहरूलाई अण्डा, सावुन नेलकटर र भित्तेघडी पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । 

सुआहारा कार्यक्रमको स्वास्थ्य , पोषण र सरसफाई बारे चेतना मुलक कार्यक्रम सहित भएको कार्यक्रममा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका रुकु क्षेत्री, गोल्जुङ स्वास्थ्य चौकीका ईन्चार्ज चन्द्रभुषण ठाकुर, स्थानीय हिमालयन ईङलिस स्कुलका शिक्षक , विद्यार्थी, स्थानीयवासीहरुको सहभागिता रहेको थियो । 

एकीकृत पोषण तथा सरसफाईलाई ध्यान दिदै पुररस्कार प्रदान गरिएको थियो सुआहारारा कार्यक्रम संयोजक मनोज मिश्रले बताए । 

२३ औं अन्तर्राष्ट्रिय अपाङ्गता दिवस सम्पन्न

धुन्चे,रसुवा

अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई लक्षित गर्दै २३ औँ अन्तर्राष्ट्रिय अपाङ्गता दिवस रसुवामा पनि मनाइएको छ । आत्मा साक्षी राखि मन वचन र कर्मले सहयोग गरौँ भन्ने मुल नाराका बिभिन्न कार्यक्रम गरी साथ मनाइएको हो ।

दिवसको अवसरमा केन्द्रीय नेपाल प्रहरी श्रीमती संघद्धारा रसुवामा अपाङगता भएका व्यक्तिहरुलाई  धुन्चेमा खाद्यान्न वितरण गरिएको छ । नेपाल प्रहरी श्रीमती संघले सोना चामल ६ बोरा कालो दाल १० किलो, मुसुरोको दाल १० केजी, सनफ्लावर तेल २ काटुन, नुन २५ पाकेट, चाउचाउ ४ बाकस, बिस्कुट १ बाकस, चिनि १० केजी, घिउ ५ केजी, कम्बल २३ थान र ज्याकेट २३ थान वितरण गरिएको थियो ।

खाद्यान्न वितरण गर्दै नेपाल प्रहरी श्रीमती संघका केन्द्रीय अध्यक्ष रोशी अर्यालले शारिरिक असक्षमता रहेका व्यक्तिहरुलाई सक्दो सहयोग गर्न आग्रह गर्नुभयो । संघका अध्यक्ष अर्यालले यस अघि पनि संघले देशभरका अपाङगता भएका व्याक्तिहरुलाई विभिन्न सहयोगहरु गर्दै आएको बताउँनुभयो ।

रसुवा जिल्लामा जिल्ला सिविआर कार्यक्रमको तथ्याङ अनुसार १ हजार १ सय २६ जना अपाङता व्याक्तिहरु रहेका छन् । जिल्लामा अपाङता भएका व्याक्तिहरुको थप हुने क्रम पनि जारी रहेको छ । महिला तथा बालबालिका कार्यलय रसुवाले जिल्लामा रहेका अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुलाई परिचयपत्र बितरण गर्दै आएको छ । रसुवामा हालसम्म कुल १ हजार ६२ जनाले अपाङता परिचय पत्र लिएको तथ्यांक छ ।  

बिशेष अपाङ्गता भएकाको लागि रातो कार्ड लिएका अपाङग व्यक्तिहरुले सामाजिक सुरक्षा अनुसार मासिक १ हजार राज्यले भत्ता दिने गरेको छ । रातो कार्ड लिएका व्याक्तिहरुले अन्य सेवा सुविधा नपाउने महिला विकास अधिकृत अन्जु ढुङगानाले बताउनुभयो । सुरुदेखि हालसम्म २ सय २६ जनाले क बर्गको रातो अपाङगता लिएका छन् । त्यस्तै १ सय ५९ जनाले ख बर्गको निलो, १ सय ९९ ग वर्गकाले पहेलो १ सय ६१ जनाले घ बर्गको सेतो र बर्ग नखुलेको ३ सय ५ जना गरी १ हजार ६२ जनालाई अपाङता परिचय पत्र वितरण गरिएको पनि महिला विकास अधिकृत अन्जु ढुङगानाले बताउँनुभयो ।

यस्तै गरी निमित्त प्रमुख जिल्ला अधिकारि गौतम रिमालले सबै ठाउमा अपाङगमैत्री बातावरण सिर्जना गर्न पहल गर्न सके मात्र अपाङग दिवसको सार्थकता हुने बताउँनुभयो ।

रसुवाका प्रहरी नायव उपरीक्षक प्रविण पोखरेलले शारिरिक रुपमा असक्षम व्यक्तिहरुका लागि लिएको शुन्य शहनशिलताको नीति जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवाले अङगिकार गरेको गरेको बताउनुभयो । उहाँले असक्षम भएका अपाङ व्यक्तिहरुमाथि हुने हिंसा माथि कारबाही र अनुसन्धान गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँनुभएको छ ।

अपाङ्गता जहिले पनि जो सुकै ब्यक्ति हुन सक्ने भएकोले सवैले अपाङ्गता भएकाहरुका लागि भेदभाव र हेयको दृष्टिले हेर्न नहुने तथा उनीहरुसँग भिन्न् क्षमता भएकोले प्रोत्साहनको खाँचो रहेको बिभिन्न सरोकारवालाहरुले बताए ।

राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार नेपालमा कुल जनसङ्ख्याको करिब २ प्रतिशत व्यक्ति अपाङ्गता भएका छन् भने विश्वका करिब १५ प्रतिशत मानिसमा कुनै न कुनै प्रकारको अपाङ्गता रहेको अध्ययनहरुले देखाएको छ । सन् १९९२ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले डिसेम्बर ३ मा अपाङ्गता भएकाहरूको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको रूपमा मनाउने घोषणा गरेअनुसार नेपालमा पनि यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।

रसुवामा बिभिन्न कार्यक्रमका साथ अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरुलाई बाल अपाङ्ग पुर्नस्थापना केन्द्र खोलेर कालिकास्थानमा ब्यवस्थित गरिएको रसुवा अपाङ्ग पुर्नस्थापना केन्द्रका अध्यक्ष विष्णु आचार्यले बताए । अपाङ्गता भएकाहरुला लागि बिभिन्न संघ संस्थाहरुले सहयोग गर्दै आएको छ । मानशिक रुपमा अपाता भएका तथा त्यससम्बन्धि समस्या भएकाहरुका लागि मानशिक स्वास्थ्य परामर्श केन्द्र नेपालले जिल्ला स्वास्यथ् कार्यालयसँगको समन्वयमा सघाउ पुर्याउँदै आएको छ ।

रसुवा डिजिटल प्रोफाइलको शुभारम्भ

“एक्काइसौ शताब्दि इन्टरनेटको युग, प्रविधि प्रयोगको पालो : अत्याधुनिक अनलाइन मार्फत् सूचना प्रवाहमा युवाको हातेमालो” भन्ने नाराको साथ आज रसुवा डिजिटल प्रोफाइलको शुभारम्भ गरिएको छ ।

जनसंख्या तथा सूचना व्यवस्थापन सिस्टमको बारेमा सरोकारवालाहरूसँग छलफल गरि मूर्त रूप दिँदै रसुवाको सबै गाविसमा लागू गर्ने उद्देश्यका साथ उक्त कार्यक्रमको आयोजना गरिएको हो ।

सामाजिक सेवा समाज र डिजिटल टेक्नोलोजीले जिल्ला विकास समिति, स्थानीय युवा साझेदारी कार्यक्रमको आर्थिक सहयोगमा तयार गरिएको अत्याधुनिक अनलाइन प्रविधिको विकास गरेको हो । कार्यक्रममा उक्त सिस्टम प्रयोगमा आएपछि सूचना व्यवस्थापन तथा सूचनाको हक प्रदान गर्न पु¥याउने योगदानको विषयमा चर्चा गरिएको थियो ।

जिल्ला विकास समितिका निमित्त स्थानीय विकास अधिकारी भिमकान्त पौडेलले अबको युगमा अनलाइनको प्रभावकारिता बढ्दै गएकोले सूचना संप्रेषण तथा प्रयोगमा डिजिटल प्रोफाइलले प्राथमिकता पाउने बताउनु भयो । जिल्ला विकास समितिले उक्त अभियानलाई सक्दो सहयोग गर्ने पनि उहाँले बताउनुभयो ।

सामाजिक सेवा समाज तथा डिजिटल टेक्नोलोजीका प्रेमप्रसाद पौडेलले जनसंख्या तथा सूचना व्यवस्थापन सिस्टमको बारेमा प्रस्तुतीकरण गर्दै जिल्लाका सम्पूर्ण सूचना एकै ठाउँबाट प्राप्त गर्ने व्यवस्थाका लागि सबैले सहयोग गर्नु पर्ने बताउनुभयो ।

जिल्लाका सबै सरकारी कार्यालय, विद्यालय, गाविस, गैरसरकारी संस्थाका गतिविधि, सूचना तथा आर्थिक कारोवार लगायत योजना र वजेट सम्बन्धी सुचना व्यस्थित गर्न तथा अनलाइनको माध्यमबाट आधुनिक तथा व्यवस्थित डाटा सेन्टरका लागि सहयोग पु¥याउने बताउनुभयो ।

उहाँले डाँडागाँउ गाविसको तथ्याङ्क व्यवस्थापन गर्ने सिस्टम तयार भएको र प्रयोग पश्चात वार्षिक रुपमा प्रकाशन हुने गाविसको वस्तुगत प्रोफाइल तयका लागि समेत सहयोग पु¥याउने जानकारी दिनुभयो ।

गाविसको सम्पूर्ण सुचना व्यवस्थापन गर्ने अनलाइन सिस्टम तयार गरि जिल्लाको तथ्याङ्क व्यवस्थापन गर्ने लक्ष्य अनुरूप हाल यो कार्यक्रम नमूना परीक्षणका लागि डाँडागाउँ गाविसको तथ्याङ्क राख्ने कार्य भैरहेको छ ।

यो सिस्टम तयार भएमा रसुवाका जनताले प्रत्यक्ष रुपमा लाभ प्राप्त गर्न सक्नेछन भने देश विदेशका अनलाइन प्रयोग प्रयोगकर्ताहरू, सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यलयका सूचना प्रयोग गर्नेहरू, सञ्चारकर्मी, अध्ययन तथा शोधकर्ताहरू प्रत्यक्ष लाभान्वित हुने बताइएको छ ।

डिजिटल प्रोफाइलको प्रभावकारिता, उपयोगिता र दिगो सञ्चालनको लागि सामाजिक सेवा समाजका अध्यक्ष रामहरि देवकोटा, गाविस हकहित संरक्षण मञ्चका अध्यक्ष टिकमबहादुर शाही, लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका बेदकुमार ढकाल, जिल्ला विकास समितिका सूचना अधिकृत लीला नेपाल, नेपाली काङ्ग्रेसका प्रतिनिधि लामारेञ्जेन घले, पत्रकार बलराम घिमिरे, जिल्ला बाल कल्याण समितिका भगवती पौडेल, घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिका नवराज दाहाल, डाँडागाउँ गाविस सचिव रामप्रसाद बडालले आफ्नो मन्तव्य राख्नु भएको थियो भने समाजका उपाध्यक्ष दुर्गा देवकोटाले स्वागत मन्तव्य राख्नु भएको थियो ।

डाँडागाउँ गाविसको उक्त प्रोफाइल डब्लुडब्लुडब्लु डट् रसुवा प्रोफाइल डट् कम् स्ल्यास भिडिसी स्ल्यास डाँडागाउँमा हेर्न सकिने बताइएको छ । सिस्टमको निर्माण तथा व्यवस्थापन आरटेक नेपाल र आरकिटेक आर एण्ड डी ले संयूक्त गरेका हुन् । 

http://rasuwaprofile.com/vdc/dandagaon

सदरमुकामको सभाहलको मुहार फेरिदै

धुन्चृ, रसुवा

जिल्ला सदरमुकाम धुन्चेमा रहेको जिल्ला विकास समितिको सभाहल मर्मत गरी मुहार फरिने भएको छ । आवश्यक मर्मत सम्भार गरी पुरानो शैलीमा निर्मित उक्त भवन मर्मत गर्न आवश्यक देखिएकोले फागुनमा नै मुहार फेरिने भएको हा ।  

अव्यवस्थित र जीर्ण रहेको उक्त हल सभासदद्वय जनार्दन ढकाल र छोवाङतेन्जिन तामाङ, प्रमुख जिल्ला अधिकारी उद्दवप्रसाद भट्टराई, स्थानीय विकास अधिकारी गजेन्द्रकुमार ठाकुर, जिल्ला इञ्जिनियर मदन श्रेष्ठको सकृयतामा व्यवस्थित र सुविधा सम्पन्न सभाहल बन्न लागेको बताइएको छ । फागुन समान्तभित्रै सम्पन्न हुने गरी मर्मतको कार्य अगाडि बढाइएको बताइएको छ ।

त्यस्तैगरि धुन्चे बजारको व्यवस्थापनका लागि पिच सुधार गरी रोड मार्किङ, सडकका दायाँबाँया राखिएका बस्तुहरू व्यवस्थापन, फोहर व्यवस्थापन तथा धुन्चे गाउँ प्रवेश गर्ने र सडकबाट जिल्ला प्रशासन कार्यालय जाने बाटो व्यवस्थित निर्माण गर्ने कार्य पनि सुरु हुने बताइएको छ । यस अघि धुन्चे बजार सडक बरीपरि निर्माण सामाग्री तथा बिभिन्न किसिमका सामानहरु थुपारिएकोले सदरमुकामको सुन्दरता बिग्रिएको गुनासो आएको थियो । 

सभाहल तथा बजारको अनुगमन गरी निर्माणका लागि आवश्यक बजेट व्यवस्था गर्ने सभासदद्वयले  प्रतिबद्धता जनाएका छन् भने प्रहरी निरीक्षक प्रवीण पोखरेलले धुन्चे बजारको व्यवस्थापनका लागि सुरक्षाको तर्फबाट सक्दो सहयोग गर्ने बताए ।

त्यस्तै कालिकास्थानमा पनि सभाहल बनाउन जग्गाको प्रबन्ध मिलाइएको बताइएको छ  ।

भालुको आक्रमणबाट एक घाईते

धुन्चे, रसुवा

रसुवाको डाडागाउँ स्थित झयाङताले  भन्ने स्थानमा भालुको आक्रमणबाट एकजना गम्भीर घाईते भएका छन । 

डाडाँगाउँ गाविस वडा नं. ७ मा दाउरा खोज्न गएका वडा नं. ६ निवासी बर्ष ४५ का पोकबहादुर तामाङलाई हिजो भालुले आक्रमण गरी घाइते पारेको छ । 

डाडागाउ गाविसको वडा नं. ६ मा रहेको विद्यालयका शिक्षक समेत रहनु भएका तामाङको टाउको हात र मुखमा चोट लागेको बताइएको छ । गम्भीर घाइते तामाङको अहिले काठमाण्डौमा उपचार भइरहेको परिवाजनले बताएका छन् । 

सेवा नपाएपछि राम्चे गाविस कार्यालयमा ताला बन्द

राम्चे, रसुवा

नागरिकले पाउनु पर्ने अत्यावश्यक सेवा नपाएको भन्दै शुक्रबारदेखि राम्चे गाविस भवनमा स्थानीयवासीले  ताला बन्द गरेका छन् । 

राम्चे गाविस लामो समयदेखि बन्द रहेकोले गाविसले प्रदान गर्ने न्युनतम नागरिक अधिकार पनि  नपाएको भन्दै स्थानीयले गाविस भवनमा ताला लगाएका हुन् ।  

गाविस सचिव पूर्ण भण्डारीलाई टाढाको अर्को गाविस पनि जिम्मामा परेको भन्दै सदरमुकाम बस्ने , गाविस सहायक ठाकुर प्रसाद अधिकारी पनि नबस्नाले सेवाग्राही मर्कामा परेको भन्दै स्थानीयले ताला बन्द गरिदिएको स्थानीय फुर्पा तामाङले बताए । गाविसमा एक महिनादेखि कुनै काम भएन सचिव तथा सहायक आएर सेवा नदिएको भन्दै भन्द गरेको हो उनले ‘सचिव सदरमुकाम नछाड्ने सहायक कर्मचारी कहिले राजनीतिगर्न त कहिले होटल ब्यावसायमा लाग्छन् । ’ सहायक ठाकुर अधिकारी फोन सधै स्वीज अफ हुन्छ ? जरुरी सिफारिस लिन ब्यक्तिगत घटना दर्ता जस्ता दैनिक काममा बाधा परेको छ तामाङले भने लोकतन्त्रमा पनि आधारभूत अधिकारबाट बञ्चित हुनु प¥यो ।  

गाविस सचिव भण्डारी अहिले जिल्लामा सचिव सरुवा भएकोले लाङटाङ, ठूलोगाउँ, सरमलथी जस्ता टाढाको गाविस पनि हर्नु परेको भन्दै सदरमुकाममा डेरा लिएर बस्दै आएका छन् । गाविस सहायक अधिकारी कालिकास्थानमा होटल ब्यावसाय गरिरहेका छन् भने रसुवामा एनेकपा माओवादी भट्टराई पक्षिय समानान्तर कमिटीमा रहेर राजनीतिमा पनि सक्रिय भएको गाउँलेको आरोप छ ‘ गाविसमा रहेर जनताको सेवा गने नाममा तलब भत्ता खाने तर एक दिन पनि सेवा नदिने यो कस्तो नियती हो स्थानीयले प्रश्न गरे ? ताला बन्दको गाविसवासीहरू स्थानीय राजनीतिक दलहरूलेको बन्दको सर्मथन गरेका छन् । गाविस सहायक अधिकारीले भने बिहिबार नै आफु गएको तर तालाबन्द बनरे जानकारी नभएको बताए । 

जिल्लामा आपतकालिन बाल उद्दार गृह सन्चालन गर्न जोड्

धुन्चे, रसुवा / ब्यापार केन्द्रहरूमा बाल श्रम शोषण हुन नहुने तथा रसुवामा बालगृह सञ्चालन हुनु पर्ने बिभिन्न सरोकारवालाहरूले बताएका छन् । जिल्ला बालकल्याण समितिले आयोजना गरेको रसुवा जिल्लामा रहेका अवस्था बारे सरोकारवाला निकायहरूसँग धुन्चेमा गरिएको अन्तरक्रियामा सहभागिहरूले सो कुरामा जोड दिइएको हो ।

केन्द्रीय बालकल्याण समितिका अध्यक्ष डिल्लिराम गिरीले बालबालिकाको काम कर्तव्य र अधिकार कानुनले स्पष्ट गरेको बताउदै गाविसको नाममा दिएको रकम दुरुपयोग भइरहेको बताए । उनले बालबालिकाको क्षमता अभिवृद्धिको लागि छुट्टाइएको बजेट स्थानीय निकायले सम्बन्धित क्षेत्रमा नै खर्च गर्न निर्देशन दिए । सरोकारवालाहरुले आपतकालिन बाल उद्दार गृहको संचालनमा ल्याउनुपर्नेमा जोड् दिएका हुन ।

बालबालिकाहरूलाई चाइनाको डान्सबारमा नचाउने, बालबालिकाको किड्नी बेच्ने लगायतका कार्य भइरहेको बताउँदै होटल गाडीहरूमा बालमजदुर राख्नेहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउनुपर्ने समेत उनले जोड्दिनुभयो ।

केन्द्रीय बालकल्याण समितिका कार्यकारी निर्देशक तारक धितालले सोतको प्रयोग, स्रोतको उपयोग र स्रोतको सदुपयोगको प्रयोग गर्नुपर्ने बताए । खुल्ला हृदयले बालबालिकाको हकहितका लागि कार्य गर्नुपर्ने बताए । यस्तै, रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी उद्धबप्रसाद भट्टराइले बिभिन्न निकायहरूले छुट्टाउने १० प्रतिशत रकम विनियोजन गर्ने जानकारीहरू नआइरहेको बताउनुभयो ।

आगामि दिहरूमा बालकल्याण समितिबाट गर्नुपर्ने कामहरूलाई अझ प्रभाबकारी रुपले गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।

जिल्ला बालकल्याण समिति रसुवाका बाल अधिकार अधिकृत भगवती पौडेलले गाविस सचिवहरूलाई बालबालिकाको तथ्याङ सङ्कलन गर्न दिए पनि अहिलेसम्म नगरेको आरोप लगाए । यस्तै रसुवाका प्रहरी प्रमुख प्रबिण पोखरेलले हरेक क्षेत्रमा रहेका बालमजदुर हटाउन आफुले सक्दो सहयोग गर्ने बताउनुभयो । उनले बिभिन्न अनलाइन मिडियाहरूमा अश्लील भिडियो राख्ने काम भइरहेकाले यस्तो काम कसैले पनि गर्न नहुने बताए ।

जिल्ला शिक्षा अधिकारी रामशरण सापकोटाले एसएलसीको नजिता हरेका बर्ष खस्कदै गएको बताउदै जिल्लामा शिक्षकको दरबन्दी कम रहेको र गुणस्तरिय शिक्षा प्रदान गर्नका लागि शिक्षकको अभाब रहेको बताए । इन्सेकका प्रतिनिधि हेमनाथ खतिवडाले ग्रामीण तहमा बाल बिबाह , बाल श्रम शोषण जस्ता घटनाबाट बालबालिकाहरू पीडित भएको तर न्याय माग्न राज्यको सुरक्षा निकायसम्म आउन नसकेको बताए ।

कार्यक्रममा बरिष्ठ जनस्वास्थ्य अधिकृत कृष्ण मिजार नागरिक समाजका अध्यक्ष बाबुलाल तामाङ, निमित्त स्थानीय विकास अधिकारी, धुन्चे गाविसका सचिब हकहित संरक्षण मञ्चका टिकमबहादुर शाही लगायतले जिल्लामा आपतकालिन बाल उद्दार गृहको संचालनमा ल्याउनुपर्नेमा जोड् दिए । कार्यक्रममा मानवअधिकारकर्मी, पत्रकार, नागरिक समाजको सहभागिता रहेको थियो ।

ज्योति साहित्यिक पत्रिका बिमोचन

धुन्चे, रसुवा / नेपाल विद्युतकर्मी साहित्यिक समाजद्वारा प्रकाशित ज्योति साहित्यिक त्रैमासिक पत्रिकाको एक कार्यक्रमका बीच धुन्चेमा  लोकार्पण भयो । 

झ्यालबाट लाङटाङ हिमालले चिहाउँदै थियो । हलमा साहित्यकार कौशल भट्टराईले सपना सुनाउनुभयो । आफनो कवितामा उहाँले देश बिग्रिएको र सिर्जनामार्फत सुन्दर देशको परिकल्पनाको सपना कविता बाचन गर्नुभयो । सर्जकहरुको जमघटले धुन्चेको माहोल तात्दै थियो । सर्जकहरुले विद्युतकर्मीहरुले विजुलीको ज्योतिसँगै ज्ञानको ज्योति स्वरुप ज्याति पत्रिकाको सुरुवात भएको बताउनुभएको थियो । 

अर्का सष्टाले मुकुन्द शिवाकोटीले शार्दुलबिक्रीडित छन्द छन्दमा निकै रोचक कविता बाचन गर्नुभयो । राजधानी तर्फबाट आएका एक दर्जन  बढि र जिल्लाका सर्जकका आफ्ना सिर्जनाले बाहिरको बाताबरण चिसो भएपनि धुन्चेको जिविस सभाहलको माहोल निकै तातेको थियो । 

स्रोता दर्शकहरुको ताली गड्किरहेको थियो । बिरलै मात्रामा हुने साहित्यिक कार्यक्रम मध्ये रसुवामा भएको यस कार्यक्रमले रसुवा रहेर साहित्य सिर्जनामा लाग्नेहरुमा उत्हास थप्ने र सिर्जनामा उर्वर भुमि रसुवाबाट पनि लेखन क्षेत्रको विकास हुने स्थानीय सर्जकहरुले अपेक्षा गरेका छन् ।

कार्यक्रममा पत्रिकाको २४ औं अंक बिमोचन गर्दै साहित्यिक पत्रिकाहरु र साहित्यि सिर्जनामा लाग्नेहरुको प्रेरणा हुनु आवश्य रहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी उद्धबप्रसाद भट्टराईले बताउँनुभयो ।

प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ मातृका पोखरेलले सुधारसागर पत्रिका सुरु भएको १ सय २५ वर्ष पुगेको र साहित्यिक पत्रिकाहरु खस्कँदै गएको बताउँदै नेपालमा पत्रकारिताको जग नै साहित्यिक पत्रिकाबाट सुरु भएको बताउँनुभयो । कार्यक्रम चिलिमे, साङजेन रसुवागढी जलविद्युत आयोजनाका कर्मचारी पत्रकार, नागरिक समाज , स्थानीयवासी सहभागि थिए । 

नेपाल बिद्युत प्राधिकरणमा कार्यरत साहित्य सिर्जनामा लाग्नेहरुको संस्था विद्युतकर्मी साहित्यिक समाजद्धारा प्रकाशित पत्रिका बिभिन्न जिल्लमा गएर बिमोचन गर्ने क्रममा रसुवा यस पटकको रोजाईमा परेको समाजका अध्यक्ष पुण्य घिमिरेले बताउनुभयो । 

बिशेष अतिथि अन्तबोध साहित्यक पत्रिकमाका सम्पादक होमशंकर बास्तोला, रामेश्वर राउत‘मातृदाश’ , गोकर्ण नेपाल, कौशल भट्टराइ, नबराज दाहाल, प्रकाश आचार्य, रमेश गुप्ता, यादवराज घले, धु्रबराज न्यौपाने, बाबुराम श्रेष्ठ, सरस्वती न्यौपाने, दिपक दाहाल, मुकुन्द शिवाकोटी,चुडामणि दाहाल, तेजेन्द्र रावल, रामप्रसाद घिमिरे, बलराम रिमाल, गोविन्द घिमिरे, कृष्णदेव रिमाललगायतका स्रष्टाहरुले कविता, गजल, मुक्तक लगायतका आफ्ना सिर्जना बाचन गनुभएको थियो । 

जलवायु परिवर्तनको असर

मेक्सिकोको क्यानकुनमा यही नोभेम्बर २९ देखि डिसेम्बर १० सम्म आयोजित जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी राष्ट्रसंघीय सम्मेलन -युएनएफसीसी) ले जलवायु परिवर्तनको असर सामना गर्न विकासोन्मुख देशका कृषि क्ष्ाेत्रमा व्यापक लगानी बढाउन जोड दिएको छ । खाद्य सुरक्षा नभएसम्म जलवायुको सुरक्षा नहुने भन्दै सम्मेलनका सहभागी विज्ञहरूले खाद्य सुरक्षा र जलवायु परिवर्तनको असरलाई सँगसँगै सम्बोधन गर्न सुझावसमेत दिएका छन्, जुन चुनौतीपूर्ण छ ।

सन् २०५० सम्म ९ अर्ब जनसंख्यालाई खुवाउन अहिलेको उत्पादन ७० प्रतिशतले वृद्धि गर्नुपर्ने चुनौती कृषि क्ष्ाेत्रलाई छ । कृषि आफैं पनि हरितगृह ग्यासको ठूलो उत्सर्जक भएकाले त्यसलाई पनि ध्यान दिन आवश्यक छ । खासगरी अन्न लगायत कृषि उत्पादनका लागि वन फँडानी गर्दा कार्बन डाइअक्साइड ग्यास खपत गर्ने वनजंगलको तीव्र विनाश भइरहेको छ । जलवायु परिवर्तनका कारण यसअघि नै कृषि उत्पादकत्व र खाद्य असुरक्ष्ााको उच्च जोखिममा परेका क्ष्ाेत्रका ग्रामीण जनताको आयमा पनि बहुपक्षीय असर पर्ने देखिन्छ ।

भोकमरीको अवस्थामा कमी ल्याउनमात्रै नभई जलवायु परिवर्तनको असरविरुद्ध भविष्यमा विश्व खाद्यान्नको आपूर्तिलाई सुरक्षित गर्न पनि विकासोन्मुख देशहरूको कृषि क्षेत्रमा लगानी वृद्धि गर्नुपर्नेमा राष्ट्रसंघीय अधिकारीहरूले जोड दिँदैआएका छन् । एफएओका अनुसार विश्वका झन्डै १ अर्ब मानिसहरू भोकमरीको अवस्थामा छन् । जलवायु परिवर्तन र खाद्य सुरक्षा चुनौती सामना गर्न अहिले विश्वमा कृषि क्षेत्रमा भइरहेको लगानी अपर्याप्त रहेको विज्ञहरूले औंल्याएका छन् । कृषिमा आधारित अर्थतन्त्र भएका र विकासोन्मुख मुलुकमा समेत यस्तो लगानी निकै कम छ । कृषि क्ष्ाेत्रले समग्र अर्थतन्त्रमा औसत २९ प्रतिशत योगदान दिए पनि कुल गार्हस्थ उत्पादन -जीडीपी) को ४ प्रतिशत हाराहारीमा मात्रै यो क्षेत्रलाई बजेट छुट्याउने गरिएको अध्ययनहरूले देखाएका

छन् । नेपालको सन्दर्भमा त्यो झनै कम छ । जीडीपीमा झन्डै ३२ प्रतिशत योगदान दिएको कृषिलाई त्यसको १ प्रतिशत हाराहारीमा मात्रै बजेट छुट्याइने गरिएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा सरकारले कुल राष्ट्रिय बजेटको झन्डै ४ प्रतिशत -१३ अर्ब ९ करोड रुपैयाँ) कृषिलाई छुट्याएको छ । अघिल्लो वर्ष यो ३ प्रतिशत हाराहारीमा थियो । खाद्य असुरक्षामा रहेका मुलुकका सरकारले राष्ट्रिय बजेटमा कृषि हिस्सा बढाएर कम्तीमा १० प्रतिशत पुर्‍याउन एफएओले आग्रह गरेको छ ।

विकासोन्मुख देशका करिब ७५ प्रतिशत गरिबको जीविकोपार्जन र कार्बन उत्सर्जन निराकरण गर्दै बढ्दो जनसंख्यालाई खाद्यान्न उपलब्ध गराउन कृषिमा व्यापक लगानी आवश्यक छ । युएनएफसीसीको प्रक्षेपणअनुसार कृषि क्षेत्रमा सन् २०३० सम्ममात्रै विकासोन्मुख देशहरूलाई वाषिर्क १४ अर्ब डलर लगानी प्रवाह हुनुपर्छ । क्यानकुन सम्मेलनमा 'फास्ट स्टार्ट फाइनान्स' अन्तर्गत विकासोन्मुख देशहरूका लागि सन् २०१२ सम्म जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कार्यक्रमका लागि ३० अर्ब डलर दिन औद्योगिक राष्ट्रहरूले प्रतिबद्धता जनाएका छन् । सन् २०२० सम्म दीर्घकालीन फन्डमा १ सय अर्ब डलर संकलन गर्न पनि सहमत भएका छन् । वन विनाश रोकी कार्बन उत्सर्जन घटाउने कार्यलाई उकास्न विकासोन्मुख देशलाई प्राविधिक र आर्थिक सहयोग प्रदान गर्न पनि सरकारहरू सहमत भएका छन् । उक्त लगानी कृषि क्षेत्रका लागि कति जान्छ, त्यसले पनि खाद्य सुरक्षा र कृषि क्षेत्रको भविष्य निर्धारण हुने देखिन्छ ।

हालसम्म जलवायु परिवर्तनको समस्या -उत्सर्जन न्यूनिकरण) समाधान र अनुकूलीकरणका लागि स्रोत परिचालन गर्न विभिन्न संयन्त्र स्थापना गरिए पनि धेरैजसोले कृषिलाई समेट्न सकेको छैन । विकसित मुलुकको राष्ट्रिय कुल आयको प्रतिशत, अन्तर्राष्ट्रिय यातायात उत्सर्जन तथा आर्थिक कारोबारमा लेभी, कार्बन कर लगायतका माध्यमबाट स्रोत जुटाउन सकिने विकल्प विज्ञले सुझाएका छन् । जलवायु परिवर्तनमा अन्तरसरकारी प्यानल -आईपीसीसी) का अनुसार आर्थिक सहयोग तथा विकाससम्बन्धी संगठन -ओईसीडी) मा आवद्ध नभएका मुलुकको कृषिमा कार्बन बिक्रीबाट मात्रै बाषिर्क ३० अर्ब डलरको हाराहारीमा उठाउन सकिन्छ । यसबाट थप लगानी गर्न ठूलो सहयोग पुग्छ । कृषिको कुल उत्सर्जनमध्ये ९० प्रतिशतसम्म कृषिले नै विस्थापन गर्नसक्ने भएकाले यस क्षेत्रमा लगानी बढाउनुपर्छ ।

जलवायु परिवर्तनको असरबाट नेपालको कृषि क्षेत्र पनि अछुतो छैन । जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, खडेरी, बाढी, पहिरोजस्ता प्रकोपले धान, गहुँ र मकैजस्ता प्रमुख खाद्यान्न बाली र अन्य कृषि उत्पादनमा असर पुगिरहेको छ । जस्तो गतवर्ष खडेरीले मकै सखाप भयो भने समयमा पानी नपर्दा पर्याप्त धान रोपाइँ हुनसकेन । त्यसको असरस्वरूप गत आर्थिक वर्षमा धानको उत्पादन ११ र मकै ४ प्रतिशतले घट्न पुग्यो । त्यसबाट मुलुकमा थप ३ लाख १६ हजार टन खाद्यान्न अपुग हुनपुग्यो । यो पटक तुलनात्मक रूपमा मौसम राम्रो भइदिँदा धान र मकै दुवैको उत्पादन ११ प्रतिशतका दरले बढ्यो ।

यस्तो अवस्थामा जलवायु परिवर्तनको सम्भावित असरबाट बच्न समयमै पूर्वतयारीका कार्यक्रमलाई बृहत रूपमा सञ्चालन गर्नुपर्छ । त्यसका लागि मल, बीउ, सिंचाइ लगायतमा अनुदान दिएर किसानलाई प्रोत्साहन दिनुपर्छ । जनसंख्याको उच्च वृद्धिदर रोक्न प्रभावकारी कदम तत्काल चाल्ने, पानीका स्रोतको उचित संरक्षण र सदुपयोग गरिनुपर्छ । बढी उत्पादकत्व दिने खालका बीउ लगायत खडेरी र सुख्खापन सहन गर्नसक्ने खालका कृषि बालीका नयाँ जात र प्रविधिको अनुसन्धान र विकासमा पनि राज्यको लगानी बढ्नुपर्छ ।

जाने होइन त गोसाईँकुण्ड?

हरेक साल जस्तै यसपालिपनि गोसाईँकुण्डको मेला चाँडै लाग्दै छ। हज्जारौँ दर्शनार्थीहरुको भिड हुने सो मेलाको लागि आवश्यक तयारी भईसकेको कुरा गोसाईँकुण्ड क्षेत्र विकास समितीले जनाएको छ, जसमा करिब २५००० दर्शनार्थीहरुले दर्शन यात्रा गर्ने अपेक्षा समेत गरिएको छ। तपाई पनि आउनुहोस है?